Jak rozpoznać uzależnienie? | Yellow Scarf Support

Jeśli zastanawiasz się, czy picie alkoholu, używanie narkotyków, przyjmowanie leków albo hazard zaczynają wymykać się spod kontroli — ten tekst jest dla Ciebie. Może być pomocny również wtedy, gdy niepokoi Cię zachowanie bliskiej osoby.

Nie trzeba od razu wiedzieć, czy to już uzależnienie. Warto jednak poznać sygnały ostrzegawcze i spokojnie przyjrzeć się sytuacji — samodzielnie lub podczas konsultacji ze specjalistą.

Czym jest uzależnienie?

Osoby zgłaszające się po pomoc często mają już określone wyobrażenie osoby uzależnionej. Używają wobec siebie lub bliskich takich określeń jak „alkoholik”, „nałogowiec” czy „osoba uzależniona”.

Za tymi słowami mogą kryć się stereotypy, wstyd, poczucie winy albo przekonanie, że uzależnienie jest skutkiem słabego charakteru. Tymczasem problem uzależnienia jest znacznie bardziej złożony.

Ważniejsze od samej etykiety jest przyjrzenie się temu:

• jaką funkcję pełni dana substancja lub zachowanie,
• czy osoba zachowuje nad nim kontrolę,
• jakie konsekwencje pojawiają się w jej życiu,
• czy potrafi ograniczyć lub przerwać używanie.

Uzależnienie może rozwijać się stopniowo. Nie zawsze wygląda tak, jak przedstawiają je stereotypy. Osoba może nadal pracować, troszczyć się o rodzinę i pozornie dobrze funkcjonować, a jednocześnie doświadczać coraz większej utraty kontroli.

Kiedy alkohol, narkotyki lub hazard stają się sposobem radzenia sobie z emocjami?

Jednym z sygnałów wymagających uwagi jest sytuacja, w której substancja albo określone zachowanie zaczynają pełnić funkcję regulatora emocji.

Może to oznaczać sięganie po alkohol, narkotyki, leki lub hazard po to, aby:

• zmniejszyć napięcie,
• zapomnieć o problemach,
• odsunąć smutek, złość lub samotność,
• poradzić sobie ze zmęczeniem,
• poczuć ulgę albo na chwilę „wyłączyć” myśli.

Nie każda osoba, która w ten sposób próbuje poradzić sobie z emocjami, jest uzależniona. Jeżeli jednak staje się to głównym lub coraz częściej wybieranym sposobem przynoszenia sobie ulgi, warto przyjrzeć się sytuacji dokładniej.

Jakie mogą być pierwsze sygnały uzależnienia?

Niepokój mogą wzbudzać między innymi:

• trudność w kontrolowaniu ilości alkoholu lub narkotyków albo czasu i pieniędzy przeznaczanych na hazard,
• używanie częściej lub dłużej, niż początkowo planowano,
• nieskuteczne próby ograniczenia albo przerwania,
• silna potrzeba lub przymus sięgnięcia po substancję czy powrotu do hazardu,
• poświęcanie coraz większej ilości czasu na planowanie, zdobywanie, używanie lub dochodzenie do siebie,
• picie lub używanie po to, aby złagodzić skutki poprzedniego dnia,
• zaniedbywanie obowiązków rodzinnych, zawodowych lub finansowych,
• rezygnowanie z zainteresowań, relacji i wcześniejszych aktywności,
• kontynuowanie używania pomimo problemów zdrowotnych, rodzinnych, zawodowych lub finansowych,
• prowadzenie samochodu, przychodzenie do pracy albo opiekowanie się dzieckiem pod wpływem,
• rozdrażnienie, napięcie lub niepokój, gdy dostęp do substancji albo hazardu jest utrudniony,
• trudności z przypomnieniem sobie wydarzeń po wypiciu alkoholu, czyli tzw. urwany film,
• ukrywanie ilości wypijanego alkoholu, wydawanych pieniędzy albo czasu poświęcanego na dane zachowanie,
• sygnały od rodziny, znajomych lub współpracowników, że zauważają problem.

Czy kac oznacza zespół abstynencyjny?

Nie. Kac i zespół abstynencyjny nie są tym samym.

Kac pojawia się po spożyciu alkoholu i może obejmować ból głowy, nudności, osłabienie czy pragnienie. Objawy abstynencyjne występują natomiast u części osób po ograniczeniu lub odstawieniu alkoholu, od którego organizm stał się fizycznie zależny.

Objawy abstynencyjne mogą obejmować między innymi:

• drżenie rąk,
• nasilone pocenie,
• niepokój i rozdrażnienie,
• nudności,
• zaburzenia snu,
• przyspieszone bicie serca.

Czy trzeba mieć pewność, że to uzależnienie, aby zgłosić się na konsultację?

Nie. Konsultacja nie wymaga gotowej diagnozy ani pewności, że sytuacja jest już uzależnieniem.

Jej celem może być wspólne przyjrzenie się temu:

• co dokładnie się dzieje,
• jak często pojawia się dane zachowanie,
• jaką pełni funkcję,
• czy powoduje szkody,
• jaki rodzaj pomocy może być odpowiedni.

Terapeuta uzależnień może zaproponować dalsze kroki dopasowane do sytuacji i potrzeb danej osoby. Może to być terapia indywidualna, terapia grupowa, grupa wsparcia, program ograniczania picia albo konsultacja z lekarzem.

Więcej o dostępnych formach pomocy przeczytasz na stronie terapia uzależnień i współuzależnień w UK .

Jeśli zastanawiasz się nad wyborem formy spotkań, przeczytaj również: terapia indywidualna czy terapia grupowa?

Co zrobić, gdy problem dotyczy bliskiej osoby?

Po pomoc może zgłosić się również partner, rodzic, dorosłe dziecko albo inna bliska osoba. Nie trzeba czekać, aż osoba używająca alkoholu, narkotyków lub uprawiająca hazard sama zdecyduje się na terapię.

Konsultacja może pomóc bliskim lepiej zrozumieć sytuację, zadbać o własne granice i zastanowić się, jakie działania są możliwe.

Więcej informacji znajdziesz w artykule: Współuzależnienie — jak pomóc bliskiej osobie i nie zapomnieć o własnych potrzebach?

Najczęściej zadawane pytania