Przełącz na EN-GBSłowa, które leczą: o języku, który leczy i rani w terapii uzależnień
7 czerwca 2025
W psychoterapii uzależnień słowa mają znaczenie fundamentalne. To nie tylko narzędzie komunikacji, ale również materiał, z którego tworzy się relacja terapeutyczna, opowieść o sobie i podstawa zmiany. Język może leczyć – ale może też ranić, wykluczać i pogłębiać wstyd.
W szczególności dotyczy to osób zmagających się z uzależnieniem oraz ich bliskich – ludzi, którzy przychodzą do gabinetu często po latach wewnętrznej walki, społecznej izolacji i prób radzenia sobie w samotności. W tym kontekście pojawia się pytanie: czy terapeutyczny język, jakiego używamy w Wielkiej Brytanii i Polsce, służy zdrowieniu, czy nieświadomie powiela przemoc symboliczną?
Stygmatyzacja w języku – więcej niż tylko słowo
Jak zauważa Anna Bakuła, ekspertka IPiN, w dokumencie „Język terapii uzależnień”, język odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu przekonań społecznych i tożsamości jednostki .
Zaczyna się od myślenia – potem przychodzi mowa – a na końcu działanie.
W psychoanalizie ten proces nazywamy prześladowaniem przez słowa (Lacan, 1953) – nieświadome mechanizmy językowe potrafią uruchomić głębokie emocje, które wpływają na cały przebieg terapii. Freud pisał o „prawie do wolnego mówienia”, ale też ostrzegał przed nadużywaniem etykiet jako formie wyparcia i obrony przed rzeczywistym cierpieniem pacjenta (Freud, 1915).
Stare słowa, nowe rany – dlaczego musimy przestać mówić „alkoholik”, „narkoman”, „współuzależniony”?
Tradycyjne określenia takie jak „narkoman”, „alkoholik”, „hazardzista”, „seksoholik” nie tylko upraszczają złożoną rzeczywistość kliniczną – one redukują podmiotowość osoby do jej objawu. To język etykietujący, odczłowieczający i wzmacniający przekonanie, że uzależnienie jest równoznaczne z moralną porażką.
Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami IPiN i międzynarodowymi klasyfikacjami ICD-11 i DSM-5:
- „alkoholizm” zastępujemy określeniem: uzależnienie od alkoholu lub zaburzenia używania alkoholu,
- „narkomania” → zaburzenia używania substancji psychoaktywnych,
- „hazardzista” → osoba z zaburzeniami uprawiania hazardu,
- „seksoholizm” → kompulsywne zachowania seksualne,
- „pracoholizm” → nadmierne lub szkodliwe zaangażowanie w pracę,
- „DDA / współuzależniona” → osoba dorosła wychowana w rodzinie z problemem uzależnienia, partner osoby z uzależnieniem .
Z perspektywy psychoanalitycznej (Hinshelwood, 1991), język pełni także funkcję obronną – pozwala pacjentowi i terapeucie zachować dystans wobec lęku i traumy. Ale kiedy ten język jest zbyt techniczny, nadmiernie uogólniony lub stygmatyzujący, zaczyna działać jak obiekt prześladowczy – projektując na pacjenta etykietę, od której nie może się uwolnić.
Język jako przestrzeń przejściowa (Bollas, Winnicott)
Christopher Bollas (1987) pisał o języku jako o przestrzeni, w której pacjent może „odkrywać własne nieświadome”. Jeśli język terapeutyczny ma leczyć, musi być otwarty, pojemny i pozbawiony przemocy symbolicznej.
Kiedy osoba z uzależnieniem słyszy: „jesteś alkoholikiem”, „masz syndrom DDA”, „jesteś współuzależniona” – często nie słyszy opisu, ale wyrok.
Lacan pisał: „Podmiot jest zakorzeniony w języku innych” – a więc również w języku terapeuty, poradni, systemu zdrowia. Jeśli chcemy, aby relacja terapeutyczna była transformacyjna, musimy zrezygnować z uproszczonych, psychiatrycznych etykiet na rzecz języka opisu, procesu i relacji.
Nowoczesne nazewnictwo – jak mówić w praktyce terapeutycznej i komunikacji społecznej?
Rekomendacje językowe zawarte w dokumencie „Język terapii uzależnień” autorstwa Anny Bakuła to nie tylko wytyczne formalne – to manifest szacunku wobec pacjentów. Oto kilka kluczowych zasad:
- Mówimy: osoba z uzależnieniem, nie: „narkoman”
- Mówimy: zaburzenia używania substancji, nie: „nadużywanie narkotyków”
- Mówimy: kompulsywne zachowania seksualne, nie: „seksoholizm”
- Mówimy: osoba wychowana w rodzinie z problemem uzależnienia, nie: „DDA”
- Mówimy: osoba doświadczająca przemocy, nie: „ofiara”
W ośrodku Yellow Scarf Support wierzymy, że język to nie dodatek – to fundament skutecznej terapii. Dlatego oferujemy psychoterapię:
- w języku polskim,
- z pełną świadomością znaczenia języka niedyskryminującego,
- psychoterapię uzalerznień,
- pomoc psychologiczną i psychoterapię,
- psychoterapię dzieci i młodzieży,
- dla osób indywidualnych, par, rodzin.
Wystarczy wypelnić prosty formularz
Podsumowanie
Język nie jest neutralny. Może wspierać proces terapeutyczny – albo go sabotować. Może dawać pacjentowi przestrzeń – albo zamykać go w etykiecie. Współczesna terapia uzależnień – szczególnie ta prowadzona z poszanowaniem kontekstu emigracyjnego – wymaga języka uważności, empatii i szacunku.
Jak pisał Lacan: „Nie ma nic bardziej realnego niż słowo, które zostaje usłyszane.”
Niech to, co mówimy w gabinecie – i to, co piszemy w sieci – staje się początkiem zmiany, a nie przedłużeniem cierpienia.
Bibliografia
- Bakuła, A. (2024) Język terapii uzależnień. Brok
- Freud, S. (1915) The Unconscious. Standard Edition, Vol. XIV.
- Lacan, J. (1953) Function and Field of Speech and Language in Psychoanalysis.
- Bollas, C. (1987) The Shadow of the Object: Psychoanalysis of the Unthought Known. London: Free Association Books.
- Hinshelwood, R.D. (1991) A Dictionary of Kleinian Thought. London: Free Association Books.
- Winnicott, D.W. (1971) Playing and Reality. London: Tavistock.
- WHO (2022) International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11). Geneva: World Health Organization.
- APA (2013) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5). Arlington: American Psychiatric Association.
Komentarze (0)
Similar articles
Naturalne antydepresanty: co naprawdę działa, dlaczego i jak stosować je odpowiedzialnie
Depresja nie jest jednorodnym zjawiskiem. Dla jednych to przeciążony układ nerwowy, dla innych przewlekły stan zapalny, zaburzona regulacja stresu, wyczerpanie neuroprzekaźników albo utrata zdolności do odczuwania przyjemności. Z tego powodu sensowne podejście do naturalnych środków antydepresyjnych nie polega na szukaniu „zioła na smutek”, lecz na zrozumieniu mechanizmów biologicznych, które stoją za obniżonym nastrojem.
Poniżej znajduje się przegląd 3 najlepiej roślin i grzybów o potencjale antydepresyjnym, wraz z wyjaśnieniem, jak działają, dlaczego mogą pomagać, jak je stosować i kiedy zachować ostrożność.
Samopomoc między sesjami: 7 narzędzi, które naprawdę pomagają (i dlaczego nie zastąpią terapii)
W gabinecie często słyszę: „Między sesjami niby jest lepiej, ale potem przychodzi wieczór / zmiana w pracy / list z urzędu i wszystko wraca”. To normalne. Psychoterapia nie działa jak przycisk „reset”. Działa raczej jak proces uczenia się siebie: rozpoznawania sygnałów, regulowania napięcia i stopniowego odzyskiwania wpływu na swoje życie.
Czy to już zaburzenie lękowe? Praktyczny przewodnik po objawach dla Polaków w UK
PoniedziałPoniedziałek, 7:35 rano. Poczekalnia u GP w Birmingham. Ania (32 lata) próbuje oddychać „normalnie”, ale klatka piersiowa jest jak zaciśnięta obręcz, serce bije za szybko, dłonie drżą. W głowie jedna myśl: „To zawał. Zaraz umrę”. Wczoraj przyszło pismo z Home Office, dziś ma jeszcze zmianę w pracy i nie spała prawie wcale. Kiedy pielęgniarka wywołuje jej nazwisko, Ania czuje falę gorąca i nagłe „odklejenie” od rzeczywistości.
Z Czym Przychodzą Polacy na Terapię w UK? – Najczęstsze Problemy Emigrantów Kiedy Sen o Lepszym Życiu Zamienia się w Walkę o Przetrwanie Emocjonalne.
Wtorek, 10 rano. Maria siedzi w swojej sypialni w mieszkaniu w East London, zamyka drzwi, żeby współlokatorzy jej nie słyszeli, i łączy się na pierwszą sesję terapeutyczną online z Yellow Scarf Support. Po polsku. To jest dla niej kluczowe – po polsku.
„Nie wiem, od czego zacząć" – mówi. „Wydawało mi się, że po pięciu latach w UK już będę na swoim miejscu. Że będę miała przyjaciół, karierę, życie. A teraz czuję się bardziej samotna niż kiedykolwiek. Pracuję 50 godzin tygodniowo w pracy, która mnie nie spełnia. Mój partner, Brytyjczyk, nie rozumie, dlaczego tak bardzo martwię się o rodziców w Polsce. A ostatnio... ostatnio myślałam, że może byłoby lepiej, gdybym w ogóle się tu nie sprowadziła."
Kryzys Emigracyjny: Gdy Rozwód, Separacja i Strach o Dzieci Przysłaniają Wszystko Kiedy życie za granicą staje się walką o przetrwanie emocjonalne
W Yellow Scarf Support, gdzie pracuje pełen zespół doświadczonych specjalistów – od Pauliny Szkolnik (psycholog i psychoterapeutkę), Agatę Piolak (psychoterapeutkę) Edyty Krawczyńskiej (psychoterapeutkę w nurcie Gestal), Małgorzatę Żukowską (koordynatorkę pierwszych konsultacji i interwencji kryzysowych), po specjalistów terapii par, Somatic Experiencing, terapi systemowej – spotykamy się regularnie z osobami, które przyleciały do Wielkiej Brytanii z marzeniami o lepszym życiu, a znajdują się w pułapce rozpaczy.
Jak Polacy w UK szukają pomocy psychologicznej – nowe spojrzenie na bariery, potrzeby i możliwości
Nowe realia, stare trudności – Polacy w UK a dostęp do wsparcia psychologicznego
Migracja a zdrowie psychiczne – zderzenie światów
W ciągu ostatnich dwóch dekad liczba Polaków osiedlających się w Wielkiej Brytanii znacznie wzrosła, zwłaszcza po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku. Szacuje się, że w 2021 roku w UK mieszkało ponad 900 000 obywateli polskich (ONS, 2021). Choć migracja często wiąże się z nadzieją na lepsze życie, możliwości rozwoju i poprawę warunków finansowych, niesie również za sobą wyzwania, które mają bezpośredni wpływ na zdrowie psychiczne.
Pozostaw komentarz
Pola oznaczona * są wymagane. Twój email nie będzie opublikowany ani udostępniony.